{"id":67396,"date":"2023-08-29T10:09:12","date_gmt":"2023-08-29T10:09:12","guid":{"rendered":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/fact\/hardwood-dust\/"},"modified":"2025-10-24T09:50:49","modified_gmt":"2025-10-24T09:50:49","slug":"hardwood-dust","status":"publish","type":"fact","link":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/","title":{"rendered":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i"},"content":{"rendered":"<blockquote><p>Tali\u00f0 er a\u00f0 um \u00ferj\u00e1r millj\u00f3nir starfsmanna \u00ed ESB ver\u00f0i fyrir \u00e1hrifum af har\u00f0vi\u00f0arryki. Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed flokki 1 af IARC, sem \u00fe\u00fd\u00f0ir a\u00f0 \u00fea\u00f0 er tali\u00f0 vera \u00f6rugg ors\u00f6k krabbameins hj\u00e1 m\u00f6nnum.  <\/p><\/blockquote>\n<h2>\u00dear sem \u00e1h\u00e6tta kemur upp<\/h2>\n<p>H\u00e6sta \u00fatsetningarstigi\u00f0 er almennt \u00ed st\u00f6rfum sem tengjast vi\u00f0ar- og h\u00fasgagnai\u00f0na\u00f0inum, svo sem notendum sl\u00edpiv\u00e9la, pressuf\u00f3lki \u00ed vi\u00f0arafur\u00f0ai\u00f0na\u00f0i og rennibekkjum. Hins vegar getur \u00fatsetning fyrir vi\u00f0arryki komi\u00f0 fram \u00ed hva\u00f0a a\u00f0ger\u00f0um e\u00f0a ferlum sem mynda l\u00edft\u00edma vi\u00f0arafur\u00f0a, allt fr\u00e1 fellingu til uppsetningar og lokafr\u00e1gangs. D\u00e6mi um \u00fatsetningu eru vi\u00f0 byggingu bygginga og skipa, sk\u00f3gr\u00e6kt og tr\u00e9sm\u00ed\u00f0i.  <\/p>\n<h2>Meira um efni\u00f0<\/h2>\n<p>Hardwood dust myndast \u00feegar v\u00e9lar e\u00f0a verkf\u00e6ri eru notu\u00f0 til a\u00f0 skera e\u00f0a m\u00f3ta har\u00f0vi\u00f0. Til d\u00e6mis myndast miki\u00f0 magn af vi\u00f0arryki \u00ed sagverksmi\u00f0jum. St\u00e6rri rykagnir festast \u00ed nefi og \u00f6ndunarvegi og geta valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefinu. Minni agnir geta komist d\u00fdpra \u00ed lungun og valdi\u00f0 astma, lungnabl\u00f6\u00f0rub\u00f3lgu og \u00f6\u00f0rum lungnasj\u00fakd\u00f3mum. \u00deetta mj\u00f6g f\u00edna ryk myndast a\u00f0allega vi\u00f0 sl\u00edpun e\u00f0a skur\u00f0 og er h\u00e6ttulegast. F\u00ednt ryk dreifist einnig lengra fr\u00e1 skur\u00f0arferlinu. Magn og tegund vi\u00f0arryks sem losnar fer eftir vi\u00f0num sem veri\u00f0 er a\u00f0 vinna, v\u00e9linni sem notu\u00f0 er og \u00feeim \u00e1h\u00e6ttustj\u00f3rnunarr\u00e1\u00f0st\u00f6funum sem eru ger\u00f0ar.      <\/p>\n<h2>H\u00e6ttur sem geta komi\u00f0 upp<\/h2>\n<p>\u00deegar starfsmenn anda a\u00f0 s\u00e9r vi\u00f0arryki sest \u00fea\u00f0 \u00ed nef, h\u00e1ls og a\u00f0rar \u00f6ndunarvegi. Snerting vi\u00f0 vi\u00f0arryk getur valdi\u00f0 \u00f6ndunarf\u00e6rasj\u00fakd\u00f3mum, ertingu \u00ed augum, h\u00fa\u00f0sj\u00fakd\u00f3mum og vi\u00f0 langvarandi snertingu krabbameini. \u00d6nnur h\u00e6tta vi\u00f0 vinnslu \u00e1 vi\u00f0i er a\u00f0 vi\u00f0arhlutir geta innihaldi\u00f0 \u00f6nnur h\u00e6ttuleg efni. Vi\u00f0 framlei\u00f0slu flestra platna eru til d\u00e6mis notu\u00f0 formaldeh\u00fd\u00f0-innihaldandi plastefni. Samhli\u00f0a snerting vi\u00f0 har\u00f0vi\u00f0arryk og formaldeh\u00fd\u00f0 eykur h\u00e6ttuna \u00e1 nefkokskrabbameini.    <\/p>\n<p><strong>Tali\u00f0 er a\u00f0 t\u00edminn milli \u00fatsetningar og nefkrabbameins sem tengist vi\u00f0arryki s\u00e9 a\u00f0 minnsta kosti 20 \u00e1r.<\/strong><\/p>\n<h2>\u00dea\u00f0 sem \u00fe\u00fa getur gert<\/h2>\n<p>H\u00e6gt er a\u00f0 draga \u00far \u00fatsetningu me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 velja me\u00f0vita\u00f0 vi\u00f0artegundir, b\u00fana\u00f0 og vinnua\u00f0fer\u00f0ir. Sta\u00f0bundnar \u00fatsogsst\u00f6\u00f0var \u00e6ttu a\u00f0 vera sko\u00f0a\u00f0ar reglulega. Helst \u00e6tti a\u00f0 nota vi\u00f0arvinnsluv\u00e9lar me\u00f0 innbygg\u00f0um \u00fatsogskerfum. V\u00e9lar \u00e6ttu einnig a\u00f0 hafa fyrirbyggjandi vi\u00f0halds\u00e1\u00e6tlun til a\u00f0 tryggja r\u00e9tta virkni allan l\u00edft\u00edma kerfisins.    Framkv\u00e6mi\u00f0 vi\u00f0eigandi m\u00e6lingar \u00e1 \u00fatsetningu reglulega svo vita\u00f0 s\u00e9 hven\u00e6r og hvar gr\u00edpa skal til a\u00f0ger\u00f0a. Kanni\u00f0 hvort starfsmenn tilkynni um \u00f6ndunarf\u00e6raeinkenni og leiti\u00f0 til vinnul\u00e6knis. Besta lausnin er a\u00f0 stj\u00f3rna \u00fatsetningu me\u00f0 h\u00f6nnunar- og verkfr\u00e6\u00f0ilegum breytingum, svo sem a\u00f0 setja upp \u00fatbl\u00e1sturskerfi me\u00f0 s\u00f6fnunart\u00e6kjum sta\u00f0sett \u00fear sem ryk myndast.  <\/p>\n<p>Hreinl\u00e6ti \u00e1 vinnusta\u00f0, eins og a\u00f0 fjarl\u00e6gja ryk af bor\u00f0um og g\u00f3lfum, er mikilv\u00e6gt og afgerandi skipulagsr\u00e1\u00f0st\u00f6fun. Rykhreinsun \u00e6tti a\u00f0 fara fram \u00e1 \u00feann h\u00e1tt a\u00f0 komi\u00f0 s\u00e9 \u00ed veg fyrir \u00fatsetningu fyrir rykinu og dreifingu \u00feess me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 nota i\u00f0na\u00f0arryksugur me\u00f0 HEPA-s\u00edum og for\u00f0ast alltaf \u00feurrs\u00f3pun og notkun \u00fer\u00fdstilofts. <\/p>\n<p>Geri\u00f0 starfsmenn st\u00f6\u00f0ugt me\u00f0vita\u00f0a um \u00e1hrif \u00fatsetningar. \u00dear a\u00f0 auki skal \u00fej\u00e1lfa starfsmenn um h\u00e6ttur, \u00f6ruggar vinnua\u00f0fer\u00f0ir og \u00e1rangursr\u00edkar hreinl\u00e6tisr\u00e1\u00f0stafanir. Pers\u00f3nulegur hl\u00edf\u00f0arb\u00fana\u00f0ur, svo sem \u00f6ndunargr\u00edmur, er skammt\u00edmalausn til a\u00f0 draga \u00far \u00fatsetningu og \u00e6tti a\u00f0eins a\u00f0 nota hann sem s\u00ed\u00f0asta \u00farr\u00e6\u00f0i.  <\/p>\n<p><em>Heimildir: IARC<\/em><\/p>\n","protected":false},"template":"","carcinogens":[2781],"class_list":["post-67396","fact","type-fact","status-publish","hentry","carcinogens-hardwood-dust-is"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.0 (Yoast SEO v27.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i - STOP carcinogens at work<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"is_IS\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"STOP carcinogens at work\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-24T09:50:49+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/hardwood-dust\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/hardwood-dust\\\/\",\"name\":\"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i - STOP carcinogens at work\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-08-29T10:09:12+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-24T09:50:49+00:00\",\"description\":\"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/hardwood-dust\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"is\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/hardwood-dust\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/hardwood-dust\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/stodvum-krabbameinsvaldandi-efni-i-vinnunni\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Facts\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"\u00d6ll krabbameinsvaldandi efni\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/carcinogens\\\/oll-krabbameinsvaldandi-efni\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/carcinogens\\\/hardwood-dust-is\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/\",\"name\":\"STOP Carcinogens at work\",\"description\":\"Every year, about 100.000 people die from cancer that was caused by exposure to carcinogens at work in Europe.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Roadmap on Carcinogens\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"is\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#organization\",\"name\":\"TNO\",\"alternateName\":\"This is a European wide voluntary action scheme\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"is\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/cropped-FavLarge-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/cropped-FavLarge-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"TNO\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"publishingPrinciples\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/homepage\\\/legal\\\/\",\"ownershipFundingInfo\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/general\\\/about-us\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i - STOP carcinogens at work","description":"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/","og_locale":"is_IS","og_type":"article","og_title":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i","og_description":"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.","og_url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/","og_site_name":"STOP carcinogens at work","article_modified_time":"2025-10-24T09:50:49+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/","name":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i - STOP carcinogens at work","isPartOf":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#website"},"datePublished":"2023-08-29T10:09:12+00:00","dateModified":"2025-10-24T09:50:49+00:00","description":"Langvarandi \u00fatsetning fyrir har\u00f0vi\u00f0arryki getur valdi\u00f0 krabbameini \u00ed nefi og nefholum. Hardwood dust er flokka\u00f0 sem krabbameinsvaldandi efni \u00ed 1. flokki.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/#breadcrumb"},"inLanguage":"is","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/hardwood-dust\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/stodvum-krabbameinsvaldandi-efni-i-vinnunni\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Facts","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"\u00d6ll krabbameinsvaldandi efni","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/carcinogens\/oll-krabbameinsvaldandi-efni\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/carcinogens\/hardwood-dust-is\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"Ryki \u00far har\u00f0vi\u00f0i"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#website","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/","name":"STOP Carcinogens at work","description":"Every year, about 100.000 people die from cancer that was caused by exposure to carcinogens at work in Europe.","publisher":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#organization"},"alternateName":"Roadmap on Carcinogens","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"is"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#organization","name":"TNO","alternateName":"This is a European wide voluntary action scheme","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"is","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/cropped-FavLarge-1.png","contentUrl":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/cropped-FavLarge-1.png","width":512,"height":512,"caption":"TNO"},"image":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#\/schema\/logo\/image\/"},"publishingPrinciples":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/homepage\/legal\/","ownershipFundingInfo":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/general\/about-us\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/fact\/67396","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/fact"}],"about":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/types\/fact"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67396"}],"wp:term":[{"taxonomy":"carcinogens","embeddable":true,"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/carcinogens?post=67396"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}