{"id":68489,"date":"2023-08-29T10:09:19","date_gmt":"2023-08-29T10:09:19","guid":{"rendered":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/fact\/acrylamide\/"},"modified":"2025-10-24T09:50:25","modified_gmt":"2025-10-24T09:50:25","slug":"acrylamide","status":"publish","type":"fact","link":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/","title":{"rendered":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0"},"content":{"rendered":"<blockquote><p>Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB geti hugsanlega or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00e1hrifum af akr\u00fdlam\u00ed\u00f0i. V\u00e1hrif akr\u00fdlam\u00ed\u00f0s \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0 vi\u00f0 fasta einli\u00f0u og inn\u00f6ndunar ryks og gufu vi\u00f0 framlei\u00f0slu akr\u00fdlam\u00ed\u00f0s og p\u00f3l\u00fdakr\u00fdlam\u00ed\u00f0s. <\/p><\/blockquote>\n<p>\u00datsetning fyrir \u00fev\u00ed eykur h\u00e6ttuna \u00e1 nokkrum tegundum krabbameins (flokka\u00f0 sem flokka\u00f0 sem flokkur 2A af IARC, \u00fe.e. l\u00edkleg krabbameinsvaldandi efni hj\u00e1 m\u00f6nnum). \u00cd l\u00edkamanum breytist akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 \u00ed efnasamband sem kallast gl\u00fds\u00eddam\u00ed\u00f0, sem veldur st\u00f6kkbreytingum og skemmdum \u00e1 DNA. Mikil \u00fatsetning fyrir akr\u00fdlam\u00ed\u00f0i \u00ed starfi getur einnig valdi\u00f0 taugaska\u00f0a. Hins vegar eru ranns\u00f3knir \u00e1 \u00fatsetningu \u00ed starfi takmarka\u00f0ar og \u00f3fulln\u00e6gjandi enn sem komi\u00f0 er.   <\/p>\n<h2>\u00dear sem \u00e1h\u00e6tta kemur upp<\/h2>\n<p>Starfsmenn \u00ed papp\u00edrs- og trj\u00e1kvo\u00f0u, byggingari\u00f0na\u00f0i, steypuframlei\u00f0slu, ol\u00eduborun, vefna\u00f0ari\u00f0na\u00f0i, snyrtiv\u00f6rum, matv\u00e6lavinnslu, plastframlei\u00f0slu, n\u00e1muvinnslu og landb\u00fana\u00f0i geta hugsanlega or\u00f0i\u00f0 fyrir \u00e1hrifum akr\u00fdlam\u00ed\u00f0s.<\/p>\n<h2>Meira um efni\u00f0<\/h2>\n<p>Acrylamide er \u00f3metta\u00f0 am\u00ed\u00f0 sem finnst sem hv\u00edtt, lyktarlaust kristalla\u00f0 fast efni vi\u00f0 stofuhita. \u00dea\u00f0 er a\u00f0allega nota\u00f0 til a\u00f0 framlei\u00f0a efni sem kallast p\u00f3l\u00fdakr\u00fdlam\u00ed\u00f0 og akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 samfj\u00f6lli\u00f0ur sem eru nota\u00f0ar \u00ed m\u00f6rgum i\u00f0na\u00f0arferlum, svo sem framlei\u00f0slu \u00e1 papp\u00edr, litarefnum og plasti, og vi\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndlun drykkjarvatns og sk\u00f3lps, \u00fear \u00e1 me\u00f0al sk\u00f3lps. <\/p>\n<h2>H\u00e6ttur sem geta komi\u00f0 upp<\/h2>\n<p>Langvarandi e\u00f0a endurtekin \u00fatsetning, hva\u00f0a lei\u00f0 sem er, getur valdi\u00f0 v\u00f6\u00f0vaslappleika, samh\u00e6fingar\u00f3jafnv\u00e6gi, h\u00fa\u00f0\u00fatbrotum, mikilli svitamyndun \u00e1 h\u00f6ndum og f\u00f3tum, k\u00f6ldum h\u00f6ndum, fl\u00f6gnun h\u00fa\u00f0ar, dofa, \u00f3e\u00f0lilegri tilfinningu \u00ed h\u00fa\u00f0 e\u00f0a v\u00f6\u00f0vum, \u00fereytu og valdi\u00f0 ska\u00f0a \u00e1 mi\u00f0taugakerfi og \u00fattaugakerfi. Langvarandi \u00fatsetning fyrir akr\u00fdlam\u00ed\u00f0i \u00ed m\u00f6rg \u00e1r getur valdi\u00f0 \u00fdmsum tegundum krabbameins vegna ska\u00f0a \u00e1 DNA. <\/p>\n<p><strong>Seinkunart\u00edmi milli \u00fatsetningar og krabbameins sem tengist akr\u00fdlam\u00ed\u00f0i er breytilegur fr\u00e1 4 til 16 \u00e1r.<\/strong><\/p>\n<h2>\u00dea\u00f0 sem \u00fe\u00fa getur gert<\/h2>\n<ul>\n<li>Framkv\u00e6mi\u00f0 vi\u00f0eigandi \u00fatsetningarm\u00e6lingar st\u00f6\u00f0ugt svo vita\u00f0 s\u00e9 hven\u00e6r gr\u00edpa \u00fearf til a\u00f0ger\u00f0a.<\/li>\n<li>Kanna\u00f0u hvort starfsmenn greini fr\u00e1 einkennum snemma. Starfsmenn \u00feurfa a\u00f0 vera me\u00f0vita\u00f0ir um \u00e1hrif \u00fatsetningar. <\/li>\n<li>Besta lausnin er a\u00f0 stj\u00f3rna \u00fatsetningu, til d\u00e6mis me\u00f0 \u00fev\u00ed a\u00f0 for\u00f0ast snertingu vi\u00f0 h\u00fa\u00f0 og inn\u00f6ndun. Helst felur \u00feetta \u00ed s\u00e9r \u00fer\u00f3un loka\u00f0ra kerfa til a\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla akr\u00fdlam\u00ed\u00f0m\u00f3n\u00f3mera. <\/li>\n<li>Ef m\u00f6gulegt er skal for\u00f0ast a\u00f0 me\u00f0h\u00f6ndla einli\u00f0una \u00ed loku\u00f0u r\u00fdmi.<\/li>\n<li>Starfsmenn sem me\u00f0h\u00f6ndla efni\u00f0 \u00e6ttu a\u00f0 vera \u00ed l\u00f6ngum p\u00f3l\u00fdv\u00edn\u00fdlhanskum og \u00fevottanlegum vinnuf\u00f6tum.<\/li>\n<li>Setji\u00f0 upp vi\u00f0eigandi loftr\u00e6stikerfi.<\/li>\n<li>\u00dea\u00f0 \u00e6tti a\u00f0 banna a\u00f0 bor\u00f0a \u00e1 vinnusta\u00f0.<\/li>\n<li>Starfsmenn \u00e6ttu a\u00f0 \u00fevo s\u00e9r vandlega \u00ed lok hverrar vaktar og eftir \u00f3viljandi \u00fatsetningu.<\/li>\n<li>Pers\u00f3nuhl\u00edfar \u00e6ttu a\u00f0eins a\u00f0 nota sem s\u00ed\u00f0asta \u00farr\u00e6\u00f0i, eftir a\u00f0 m\u00f6gulegar verkfr\u00e6\u00f0ilegar lausnir hafa veri\u00f0 kynntar.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"template":"","carcinogens":[2827],"class_list":["post-68489","fact","type-fact","status-publish","hentry","carcinogens-acrylamide-is"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO Premium plugin v27.0 (Yoast SEO v27.3) - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-premium-wordpress\/ -->\n<title>Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 - STOP carcinogens at work<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"is_IS\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"STOP carcinogens at work\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-10-24T09:50:25+00:00\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"3 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/acrylamide\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/acrylamide\\\/\",\"name\":\"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 - STOP carcinogens at work\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2023-08-29T10:09:19+00:00\",\"dateModified\":\"2025-10-24T09:50:25+00:00\",\"description\":\"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/acrylamide\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"is\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/acrylamide\\\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/acrylamide\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/stodvum-krabbameinsvaldandi-efni-i-vinnunni\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Facts\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/fact\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":3,\"name\":\"\u00d6ll krabbameinsvaldandi efni\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/carcinogens\\\/oll-krabbameinsvaldandi-efni\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":4,\"name\":\"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0\",\"item\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/carcinogens\\\/acrylamide-is\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":5,\"name\":\"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/\",\"name\":\"STOP Carcinogens at work\",\"description\":\"Every year, about 100.000 people die from cancer that was caused by exposure to carcinogens at work in Europe.\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#organization\"},\"alternateName\":\"Roadmap on Carcinogens\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"is\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#organization\",\"name\":\"TNO\",\"alternateName\":\"This is a European wide voluntary action scheme\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"is\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/cropped-FavLarge-1.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2024\\\/08\\\/cropped-FavLarge-1.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"TNO\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/is\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"publishingPrinciples\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/homepage\\\/legal\\\/\",\"ownershipFundingInfo\":\"https:\\\/\\\/stopcarcinogensatwork.eu\\\/general\\\/about-us\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 - STOP carcinogens at work","description":"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/","og_locale":"is_IS","og_type":"article","og_title":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0","og_description":"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.","og_url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/","og_site_name":"STOP carcinogens at work","article_modified_time":"2025-10-24T09:50:25+00:00","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Est. reading time":"3 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/","name":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0 - STOP carcinogens at work","isPartOf":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#website"},"datePublished":"2023-08-29T10:09:19+00:00","dateModified":"2025-10-24T09:50:25+00:00","description":"Tali\u00f0 er a\u00f0 um 54.000 starfsmenn \u00ed ESB s\u00e9u hugsanlega \u00fatsettir fyrir geislun. V\u00e1hrifin \u00ed starfi eru a\u00f0allega vegna snertingar vi\u00f0 h\u00fa\u00f0.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/#breadcrumb"},"inLanguage":"is","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/acrylamide\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/stodvum-krabbameinsvaldandi-efni-i-vinnunni\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Facts","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/fact\/"},{"@type":"ListItem","position":3,"name":"\u00d6ll krabbameinsvaldandi efni","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/carcinogens\/oll-krabbameinsvaldandi-efni\/"},{"@type":"ListItem","position":4,"name":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0","item":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/carcinogens\/acrylamide-is\/"},{"@type":"ListItem","position":5,"name":"Akr\u00fdlam\u00ed\u00f0"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#website","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/","name":"STOP Carcinogens at work","description":"Every year, about 100.000 people die from cancer that was caused by exposure to carcinogens at work in Europe.","publisher":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#organization"},"alternateName":"Roadmap on Carcinogens","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"is"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#organization","name":"TNO","alternateName":"This is a European wide voluntary action scheme","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"is","@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/cropped-FavLarge-1.png","contentUrl":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/wp-content\/uploads\/2024\/08\/cropped-FavLarge-1.png","width":512,"height":512,"caption":"TNO"},"image":{"@id":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/#\/schema\/logo\/image\/"},"publishingPrinciples":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/homepage\/legal\/","ownershipFundingInfo":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/general\/about-us\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/fact\/68489","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/fact"}],"about":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/types\/fact"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=68489"}],"wp:term":[{"taxonomy":"carcinogens","embeddable":true,"href":"https:\/\/stopcarcinogensatwork.eu\/is\/wp-json\/wp\/v2\/carcinogens?post=68489"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}