Líffræðileg vöktun á vinnustað er verkfæri til að meta útsetningu fyrir efnum á vinnustað. Nýhandbók EU-OSHA miðar að því að hjálpa fagfólki í heilbrigðismálum og stjórnendum að setja upp og stjórna líffræðilegum vöktunaráætlunum á vinnustað fyrir efnaútsetningu og nota niðurstöðurnar til að bæta forvarnir.
Í leiðbeiningunum eru settar fram sameiginlegar meginreglur og hlutverk og notkun leiðbeiningagilda og líffræðilegra viðmiðunargilda fyrir líffræðilega vöktun útsetningar á vinnustað er útsett fyrir efnum í þeim tilgangi að meta útsetningu og fylgjast með heilsu, þar á meðal í tilfellum slysa og leka efna.
Siðferðileg mál
Þar sem lífvöktun felur í sér mælingar á lífsýnum sem tekin eru úr einstaklingum er mikilvægt að réttindi einstaklingsins sem veitir sýnið séu tryggð. Leiðbeiningarnar útskýra hvernig á að setja upp árangursríkt lífvöktunarkerfi á vinnustað og vernda jafnframt réttindi einstakra þátttakenda. Þær fjalla nánar um siðferðileg álitaefni til að vernda friðhelgi einkalífs og réttindi starfsmanna og veita starfsmönnum upplýsingar um hvað má búast við af slíkri vöktun.
Líffræðilegt eftirlit
Til eru mismunandi gerðir af heilsufarseftirliti sem notaðar eru til að meta útsetningu fyrir hættulegum efnum, þar á meðal spurningar í viðtölum og læknisskoðanir. Leiðbeiningarnar veita starfsmönnum upplýsingar um hvað líffræðileg vöktun á vinnustað gæti falið í sér og fjalla um lykilþætti eins og ávinning, takmarkanir, túlkun niðurstaðna, rétt til upplýsinga, siðferðileg álitamál og samþykki.
Um líffræðilega vöktunLíffræðileg váhrifaeftirlit, almennt nefnt lífvöktun, er mæling á efni eða umbrotsefnum þess (niðurbrotsefnum) í líffræðilegu sýni sem tekið er úr einstaklingi. Algengustu sýnisgerðirnar eru sermi, blóð og þvag, en nokkrar aðrar hafa verið notaðar, aðallega í rannsóknum, þar á meðal munnvatn, hár, sviti og útöndunarloft. Tegund sýnisins er fyrst og fremst ákvörðuð af efninu sem verið er að fylgjast með, en þar sem margir möguleikar eru í boði mun söfnun þeirra sýna mismunandi stig ífarandi áhrifa og getur endurspeglað mismunandi tímaramma váhrifa. Oft magngreinir lífvöktun efnið sem um ræðir í sýni, en stundum er viðeigandi að mæla afurð líffræðilegrar umbreytingar (umbrotsefni eða hvarfefni við DNA eða prótein, svokallaða viðbótarafurð eða tengiefni). Helst ætti góður lífmerki að endurspegla innri skammt, vera nógu næmur til að greina viðeigandi váhrifastig og vera sértækur fyrir einstakt efni (eða hóp náskyldra efna). Vöktun líffræðilegra áhrifa er mæling og mat á fyrstu líffræðilegu áhrifum sem verða vegna upptöku efna í líkamann áður en heilsutjón verður hjá útsettum starfsmönnum. Hún felur venjulega í sér mælingu á lífefnafræðilegum viðbrögðum — til dæmis mælingu á virkni kólínesterasa í blóðvökva og rauðum blóðkornum hjá starfsmönnum sem verða fyrir lífrænum fosfat-skordýraeitri; eða mælingu á aukningu próteina í þvagi í kjölfar útsetningar fyrir kadmíum. Þessi viðbrögð geta haft hugsanleg heilsufarsleg áhrif fyrir einstaklinginn og geta einnig stafað af útsetningu utan vinnu. Því ætti vöktun líffræðilegra áhrifa í vinnutengdu samhengi ávallt að fara fram undir eftirliti vinnuverndarlæknis. Áhrifalífmerki eru aðallega notuð í rannsóknum eða klínísku mati. |
