Tylko w przemyśle gumowym w UE zatrudnionych jest ponad 350 000 pracowników; dodatkowo szacuje się, że około 260 000 pracowników jest narażonych na działanie płynów do obróbki metali i inhibitorów korozji. N-nitrozoaminy zazwyczaj nie są produkowane celowo, ale zwykle powstają z amin drugorzędowych i środków nitrozujących w określonych warunkach reakcji. Typowe miejsca pracy, w których mogą występować N-nitrozoaminy to przemysł gumowy, skórzany, obróbki metali i chemiczny. Wdychanie i narażenie przez skórę są głównymi drogami narażenia na nitrozoaminy. Wiele N-nitrozoamin jest sklasyfikowanych zgodnie z Rozporządzeniem CLP (klasyfikacja, oznakowanie i pakowanie substancji i mieszanin) jako rakotwórcze kategorii 1A, 1B lub 2. Dane epidemiologiczne wskazują, że narażenie na nitrozoaminy zarówno w środowisku pracy, jak i w populacji ogólnej może wiązać się z ryzykiem zachorowania na różnego rodzaju nowotwory.

Gdzie występują zagrożenia

Narażenie na N-nitrozoaminy może wystąpić w przemyśle gumowym podczas takich zadań jak ważenie, mieszanie, przetwarzanie półproduktów, wulkanizacja i obróbka końcowa. Produkty gumowe mogą być również potencjalnym źródłem nitrozoamin. W przemyśle metalurgicznym odnotowano występowanie narażenia, jeśli płyny do obróbki metali zawierają wysoki poziom azotanów/azotynów. Typowe zadania to konserwacja i serwisowanie maszyn, ręczna obsługa obrabiarek przy bliskiej obecności operatora oraz prawdopodobieństwo rozpylania, rozpryskiwania lub parowania płynów i mieszanin do obróbki metali podczas pracy. Nie wiadomo jednak, czy warunki te obowiązują już w Europie. Produkcja i stosowanie amin w przemyśle chemicznym, a także operacje dekantacji i napełniania amin oraz ich stosowanie w dalszych procesach chemicznych, np. powlekaniu w procesie koagulacji, produkcji włókien poliakrylonitrylowych, to miejsca pracy, w których mogą występować N-nitrozoaminy. W przeszłości inne zagrożone miejsca pracy można było również znaleźć w przemyśle skórzanym, elektronicznym i w odlewniach.

Więcej informacji o substancji

N-nitrozoaminy nie są ani produkowane, ani używane. N-nitrozoaminy są zwykle wytwarzane z amin drugorzędowych w kontakcie z innymi związkami azotu i czynnikami nitrozującymi. Czynnikami nitrozującymi są kwas azotawy i jego sole, azotyny, tlenki azotu ze spalin silnikowych lub organiczne związki nitrowe i nitrozowe. Aminy drugorzędowe mogą być obecne w dodatkach chemicznych lub jako składniki produktów gotowych do użycia. Dobrze znane aminy drugorzędowe z potencjałem do generowania N-nitrozoamin to np. dietyloamina, dietanoloamina, dietylopropyloamina, morfolina, pirolidyna. Aminy drugorzędowe mogą również powstawać z innych związków zawierających azot w odpowiednich ilościach, np. w wyniku hydrolizy, rozkładu termicznego lub biogennego. Typowe aminy drugorzędowe można również znaleźć wśród inhibitorów korozji, przyspieszaczy wulkanizacji, rozpuszczalników i mieszalnych z wodą lub mieszanych z wodą środków chłodząco-smarujących, takich jak płyny do obróbki metali.

Zagrożenia, które mogą wystąpić

Narażenie na N-nitrozoaminy zostało powiązane z wieloma rodzajami nowotworów, np. rozwojem raka pęcherza moczowego, żołądka, przełyku, prostaty, trzustki i wątroby, białaczką i szpiczakiem mnogim.

Okres latencji między narażeniem a rozwojem nowotworu oszacowano na 15 lat.

Co możesz zrobić

W pierwszej kolejności należy wyeliminować zagrożenia i zapobiegać im. Należy zastąpić aminy drugorzędowe odpowiednimi substytutami dla konkretnego zastosowania, np. aminami pierwszo- lub trzeciorzędowymi oraz alkanoloaminami. Znanych jest kilka amin drugorzędowych, które nie tworzą rakotwórczych N-nitrozoamin, np. dicykloheksyloamina. Istnieją różne alternatywne systemy chemiczne do zastosowań amin drugorzędowych, np. w przemyśle gumowym. Aby zmniejszyć ryzyko powstawania N-nitrozoamin, należy utrzymywać środki nitrozujące lub prekursory, takie jak azotyny, z dala od nich, a stężenie amin drugorzędowych powinno być niskie. W razie potrzeby należy stosować inhibitory tworzenia N-nitrozoamin, takie jak kwas askorbinowy, sulfamaty, kwas p-aminobenzoesowy, alfa-tokoferol, aminy pierwszorzędowe i alkanoloaminy pierwszorzędowe. Należy sprawdzać lub monitorować maksymalne stężenie amin drugorzędowych, środków nitrozujących lub wartość pH w produktach. Przestrzegać krajowych ograniczeń stosowania, jeśli występują. Jeśli zastąpienie nie jest możliwe, należy wdrożyć regularną ocenę narażenia w celu sprawdzenia, czy stosowane środki ochronne są skuteczne lub czy należy podjąć dalsze działania. Techniczne środki ochronne, takie jak systemy zamknięte lub wyciągi N-nitrozoamin związanych z procesem, są alternatywą, jeśli nie można ich zastąpić. Należy stale uświadamiać pracowników o skutkach narażenia. Ponadto należy przeszkolić pracowników w zakresie zagrożeń, bezpiecznych metod pracy i skutecznych środków higieny. W razie potrzeby należy zapewnić pracownikom odpowiednie środki ochrony indywidualnej, takie jak odzież ochronna i rękawice. Ochrona indywidualna powinna być stosowana tylko w ostateczności, po przedstawieniu możliwych rozwiązań technicznych.

Odniesienia: AGS, ECHA, FIOH, DGUV, HSE, BAuA, Statista