Fakty na temat Dichlorometan

Starsze dane (CAREX) z 1990 r. wskazują na zawodową exposure do dichlorometanu (znanego również jako chlorek metylenu lub chloroform) u około 250 000 pracowników w UE (15 państw członkowskich). Jednak od tego czasu stosowanie dichlorometanu zostało znacznie ograniczone (rozporządzenie REACH, dyrektywa w sprawie wody pitnej).

Obecnie nie są dostępne szacunki dotyczące narażenia zawodowego na dichlorometan w UE. Głównymi drogami narażenia w miejscu pracy są drogi oddechowe i skóra. Dichlorometan posiada zharmonizowaną klasyfikację zgodnie z Rozporządzeniem CLP jako carcinogen kategorii 2. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) klasyfikuje tę substancję jako carcinogen grupy 2A (prawdopodobnie carcinogen dla ludzi). Podejrzewa się, że dichlorometan powoduje raka trzustki, płuc i wątroby.

Gdzie występują zagrożenia

Dichlorometan jest stosowany przede wszystkim jako środek do usuwania farby, środek odtłuszczający, gaz pędny, czynnik chłodniczy oraz rozpuszczalnik ekstrakcyjny. Jest wysoce lotny, rozpuszcza wiele substancji organicznych, dlatego też stosuje się go jako rozpuszczalnik do żywic, tłuszczów, tworzyw sztucznych i bitumu. Służy również jako środek wiążący w specjalnych zastosowaniach (szkło akrylowe, polistyren).

Dichlorometan charakteryzuje się wysoką lotnością, co oznacza, że podczas stosowania na dużej powierzchni w powietrzu mogą szybko gromadzić się jego wysokie stężenia, które mogą zostać wdychane. Podczas takich zastosowań na dużą skalę, jak odtłuszczanie lub klejenie powierzchni (z tworzyw sztucznych), w powietrzu, którym oddychają pracownicy, nadal mogą występować wysokie stężenia dichlorometanu. Możliwe jest narażenie o wysokim natężeniu w przypadku pracowników stosujących środki do usuwania farby (branża budowlana, remonty) oraz podczas wykonywania zadań takich jak czyszczenie zbiorników, odtłuszczanie czy konserwacja w przestrzeniach zamkniętych. Narażenie o średnim natężeniu jest typowe w produkcji chemicznej, farmaceutycznej oraz przy opracowywaniu receptur rozpuszczalników, natomiast narażenie o niskim natężeniu można spodziewać się w laboratoriach analitycznych, badawczych i medycznych, wśród personelu laboratoryjnego oraz w przemyśle farmaceutycznym (środki ekstrakcyjne), a także podczas przeprowadzania obróbki powierzchni z tworzyw sztucznych przy użyciu środków odtłuszczających i klejów.

Więcej informacji o substancji

Dichlorometan jest alifatycznym, nasyconym węglowodorem chlorowanym, który w czystej postaci występuje jako bezbarwna ciecz o zapachu przypominającym chloroform. Ma niską temperaturę wrzenia wynoszącą 40°C oraz prężność par wynoszącą 470 hPa (w temperaturze 20°C) i charakteryzuje się wysoką lotnością. Podczas stosowania produktów zawierających dichlorometan około 85% tej substancji przedostaje się do środowiska. W normalnych warunkach użytkowania dichlorometan nie jest łatwopalny; jednak w zamkniętych pojemnikach może występować ryzyko wybuchu.

Ze względu na ograniczenia stosowania wynikające z rozporządzenia REACH środki do usuwania farby zawierające ponad 0,1% masy dichlorometanu mogą być stosowane w celach komercyjnych wyłącznie przez specjalnie przeszkolony personel. W wyniku spalania dichlorometanu może powstawać gazowy, wysoce toksyczny fosgen.

Zagrożenia, które mogą wystąpić

Jeśli substancja zostanie wchłonięta w postaci płynnej, np. przez skórę, oddziałuje przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy i powoduje takie objawy, jak bóle głowy, zawroty głowy, nudności, drętwienie oraz zaburzenia koncentracji. W organizmie dichlorometan przekształca się w tlenek węgla, powodując w ten sposób zatrucie tlenkiem węgla. Mogą również wystąpić podrażnienia dróg oddechowych i oczu, utrata apetytu, trudności z koncentracją oraz zmęczenie.

Długotrwały kontakt ze skórą prowadzi do rozkładu tkanki tłuszczowej, powodując w ten sposób wysypki i swędzenie skóry. Opary dichlorometanu są cięższe od powietrza, dlatego gromadzą się przy powierzchni ziemi. Wdychanie oparów może spowodować uszkodzenie nerwu wzrokowego i wątroby (zapalenie wątroby).

Najpoważniejszym skutkiem długotrwałej ekspozycji jest działanie carcinogenne. Podejrzewa się, że dichlorometan może powodować raka trzustki, płuc i wątroby.

Okresy utajenia prowadzące do rozwoju nowotworu po exposure do dichlorometanu mogą wynosić od 20 do 30 lat.

Co możesz zrobić

Przede wszystkim należy sprawdzić, czy produkty zawierające dichlorometan można zastąpić mniej niebezpiecznymi lub całkowicie bezpiecznymi alternatywami. Dostępna jest szeroka gama produktów alternatywnych, zwłaszcza do stosowania jako propelent. Jeśli nie ma dostępnego zamiennika, należy wdrożyć odpowiednie środki bezpieczeństwa i higieny pracy, zwłaszcza w przypadku zastosowań na dużą skalę, w celu ochrony narażonych pracowników. Opary należy wychwytywać i odprowadzać u źródła lub przy powierzchni gruntu za pomocą systemów odciągowych. Liczbę narażonych osób oraz czas trwania exposures należy ograniczyć do minimum. Pracownicy narażeni na działanie dichlorometanu muszą być regularnie i w zrozumiały sposób instruowani na temat zagrożeń związanych z dichlorometanem oraz wdrażania środków ochronnych. Po wyczerpaniu wszystkich wymienionych środków można dodatkowo ograniczyć wchłanianie dichlorometanu do organizmu poprzez stosowanie odpowiednich środków ochrony indywidualnej (ŚOI) oraz odzieży roboczej. Środki ochrony indywidualnej (PPE) i odzież robocza muszą nadawać się do higienicznego czyszczenia i przechowywania. Podczas stosowania środków ochrony dróg oddechowych i rękawic należy przestrzegać instrukcji producenta dotyczących przydatności, obsługi, konserwacji, czyszczenia oraz czasu przebicia.

Źródła: OECD, ECHA; EU-OSHA, Gestis, Komisja Europejska, UBA.