De feiten over Dichloormethaan

Uit oudere gegevens (CAREX) uit 1990 blijkt dat ongeveer 250.000 werknemers in de EU (15 lidstaten) beroepsmatig werden blootgesteld aan Dichloormethaan (ook bekend als methyleenchloride of chloroform). Het gebruik van dichloormethaan is sindsdien echter aanzienlijk aan banden gelegd (REACH-verordening, drinkwaterrichtlijn).

Er zijn momenteel geen schattingen beschikbaar over de beroepsmatige blootstelling aan Dichloormethaan in de EU. De belangrijkste blootstellingsroutes op de werkplek zijn de luchtwegen en de huid. Dichloormethaan is volgens de Classificatie, labeling en verpakking (CLP) geharmoniseerd ingedeeld als carcinogeen van categorie 2. Het IARC classificeert de stof als een carcinogeen middel van groep 2A (waarschijnlijk carcinogeen voor de mens). Dichloormethaan wordt ervan verdacht alvleesklier-, long- en leverkanker te veroorzaken.

Waar komen risico’s voor?

Dichloormethaan wordt voornamelijk gebruikt als verfafbijtmiddel, ontvetter, drijfgas, koelmiddel en extractiemiddel. Het is zeer vluchtig, lost veel organische stoffen op en wordt daarom ook gebruikt als oplosmiddel voor harsen, vetten, kunststoffen en bitumen. Daarnaast dient het als kleefmiddel voor speciale toepassingen (acrylglas, polystyreen).

Dichloormethaan is zeer vluchtig, wat betekent dat bij gebruik over een groot oppervlak snel hoge concentraties in de lucht kunnen ontstaan die kunnen worden ingeademd. Bij dergelijke grootschalige toepassingen, zoals het ontvetten of verlijmen van (kunststof)oppervlakken, kunnen er nog steeds hoge concentraties dichloormethaan in de ingeademde lucht voorkomen. Er is sprake van blootstelling met hoge intensiteit bij werknemers die verfafbijtmiddelen gebruiken (bouwsector, renovatie) en bij werkzaamheden zoals het reinigen van tanks, ontvetten en onderhoud in besloten ruimtes. Blootstelling met gemiddelde intensiteit komt veel voor in de chemische industrie, de farmaceutische productie en bij de formulering van oplosmiddelen, terwijl blootstelling met lage intensiteit te verwachten is in analytische, onderzoeks- en gezondheidszorglaboratoria, voor laboratoriumpersoneel en in de farmaceutische industrie (extractiemiddelen), en bij het uitvoeren van behandelingen van kunststofoppervlakken met ontvettingsmiddelen en lijmen.

Meer over de stof

Dichloormethaan is een alifatische, verzadigde gehalogeneerde koolwaterstof die in zuivere vorm een kleurloze vloeistof is met een chloroformachtige geur. Het heeft een laag kookpunt van 40 °C en een dampdruk van 470 hPa (bij 20 °C) en is zeer vluchtig. Bij het gebruik van producten die Dichloormethaan bevatten, komt ongeveer 85 % van de stof vrij in het milieu. Onder normale gebruiksomstandigheden is Dichloormethaan niet brandbaar; in gesloten verpakkingen kan er echter explosiegevaar bestaan.

Vanwege de gebruiksbeperkingen in het kader van de REACH-verordening mogen verfafbijtmiddelen die meer dan 0,1 gewichtsprocent Dichloormethaan bevatten, uitsluitend door speciaal opgeleid personeel voor commerciële doeleinden worden gebruikt. Bij de verbranding van Dichloormethaan kan het gasvormige, zeer giftige fosgeen vrijkomen.

Gevaren die kunnen optreden

Als de stof in vloeibare vorm wordt opgenomen, bijvoorbeeld via de huid, tast deze vooral het centrale zenuwstelsel aan en veroorzaakt symptomen zoals hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, gevoelloosheid en concentratieproblemen. In het lichaam wordt dichloormethaan omgezet in koolmonoxide, wat koolmonoxidevergiftiging veroorzaakt. Ook kunnen irritatie van de luchtwegen en de ogen, verlies van eetlust, concentratieproblemen en vermoeidheid optreden.

Langdurig contact met de huid leidt tot afbraak van vetweefsel, wat huiduitslag en jeuk veroorzaakt. Dichloormethaan-dampen zijn zwaarder dan lucht en hopen zich daarom dicht bij de grond op. Het inademen van deze dampen kan schade aan de oogzenuw en de lever (hepatitis) veroorzaken.

Het belangrijkste effect van langdurige blootstelling is de carcinogene werking. Dichloormethaan wordt ervan verdacht kanker van de alvleesklier, de longen en de lever te veroorzaken.

De latentieperiode voor het ontstaan van kanker na blootstelling aan Dichloormethaan kan variëren van 20 tot 30 jaar.

Wat u kunt doen

Allereerst moet u nagaan of producten die Dichloormethaan bevatten, kunnen worden vervangen door minder gevaarlijke of ongevaarlijke alternatieven. Er is een breed scala aan alternatieve producten beschikbaar, met name voor gebruik als drijfgas. Als er geen vervangingsmiddel beschikbaar is, moeten passende gezondheids- en veiligheidsmaatregelen worden genomen, met name bij grootschalige toepassingen, om blootgestelde werknemers te beschermen. Dampen moeten bij de bron of dicht bij de grond worden opgevangen en afgezogen met behulp van afzuigsystemen. Het aantal blootgestelde personen en de duur van de blootstelling moeten tot een minimum worden beperkt. Blootgestelde werknemers moeten regelmatig en op begrijpelijke wijze worden geïnstrueerd over de risico’s van Dichloormethaan en de toepassing van beschermende maatregelen. Zodra alle genoemde maatregelen zijn uitgeput, kan de opname van Dichloormethaan in het lichaam verder worden beperkt door het gebruik van geschikte persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en werkkleding. PBM en werkkleding moeten op hygiënische wijze kunnen worden gereinigd en opgeborgen. Bij het gebruik van ademhalingsbescherming en handschoenen moeten de instructies van de fabrikant met betrekking tot geschiktheid, hantering, onderhoud, reiniging en doorbraaktijd worden opgevolgd.

Bronnen: OESO, ECHA; EU-OSHA, Gestis, EC, UBA.