De feiten over Respirabel kristallijn silica

Naar schatting worden ongeveer 5 miljoen werknemers in de Europese Unie blootgesteld aan kristallijn silicastof. Mineraalstof vormt het grootste risico op door de werkomgeving veroorzaakte longziekten in de mijnbouw, de bouw en enkele andere bedrijfstakken.

Inadembare kristallijn silica (RCS) is door het IARC ingedeeld als carcinogeen van groep 1, wat betekent dat het wordt beschouwd als een onomstotelijke oorzaak van kanker bij de mens. RCS kan bij langdurige blootstelling ernstige aandoeningen aan de luchtwegen en zelfs longkanker veroorzaken; het risico ontstaat door het inademen van stof.

Waar komen risico’s voor?

Blootstelling aan silicastof komt vooral voor in de bovengrondse en ondergrondse mijnbouw en in de bouw (civiele techniek en ondergrondse techniek). Op het gebied van de ondergrondse techniek verdienen met name de sectoren grondwerken, rotsbouw en tunnelbouw speciale vermelding. Daarnaast zijn er sectoren waarin kristallijn silica als grondstof wordt gebruikt, zoals de cementindustrie, de chemische, keramische en glasindustrie (smeltzand), de gieterij-industrie (gietzand) en de rubber-, kunststof- en verfindustrie (vulstof). Ook in de landbouw en tuinbouw zijn grootschalige stofemissies mogelijk die inadembare kristallijn silica kunnen bevatten. In de meeste gevallen zijn werknemers in dienst bij micro-ondernemingen met maximaal negen werknemers.

Silicastof ontstaat voornamelijk bij de winning en verwerking van grondstoffen die silicahoudende mineralen bevatten. Bovendien ontstaat silicastof bij (voornamelijk gemechaniseerde, snelle) verwerkingsactiviteiten zoals snijden, zagen, boren, slijpen en breken van rots, beton, asfalt, mortel, bakstenen en keramische producten. Andere activiteiten omvatten het hanteren, mengen of scheppen van droge materialen die kristallijn silica bevatten, ook processen zoals persluchtstralen met zand of glas kunnen leiden tot het vrijkomen van silicastof.

Stof dat zich al heeft neergeslagen, kan ook weer in de lucht terechtkomen wanneer het door voertuigen of de wind wordt opgewerveld, waardoor omstanders op de bouwplaats hieraan kunnen worden blootgesteld.

Meer over de stof

Kristallijn silica of siliciumdioxide is het tweede meest voorkomende mineraal in de aardkorst. Het komt in wisselende hoeveelheden voor in de meeste gesteenten en vormt het merendeel van de zandafzettingen op aarde. Het komt ook in kleinere hoeveelheden voor in klei. Producten waarin siliciumdioxide gebonden is, zijn niet gevaarlijk. Tijdens de winning en verwerking, d.w.z. stralen, snijden, verspanen, boren, slijpen enz. van producten die silica bevatten, kunnen echter kleine deeltjes ontstaan die in de longen terecht kunnen komen en deze in gevaar kunnen brengen („Respirabel kristallijn silica”).

Er geldt momenteel een bindende EU-grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling van 100 µg/m³ (TWA), maar deze wordt momenteel herzien.

Gevaren die kunnen optreden

Het belangrijkste gezondheidseffect als gevolg van het inademen van kristallijn silica is de ontwikkeling van silicose. Silicose is een permanente verlittekening van de longen door ingeademd silicastof. Bij fysieke inspanning treden ademhalingsmoeilijkheden op die zich soms ontwikkelen tot kortademigheid in rust. Sommige mensen hebben ook last van hoest met of zonder slijmvorming. Vroege symptomen voor silicose kunnen ook een neiging tot het ontwikkelen van luchtweginfecties zijn. Het is onduidelijk hoe Respirabel kristallijn silica precies longkanker veroorzaakt - de meest waarschijnlijke oorzaak is de ophoping van stof in de longen. De giftigheid ervan maakt het moeilijk voor de natuurlijke afweermechanismen van het lichaam om het stof te verwijderen, zodat het in het longweefsel blijft en constante ontsteking veroorzaakt.

Wat u kunt doen

De beste oplossing is om de vorming van stofdeeltjes te voorkomen door Substitutie, bijvoorbeeld door stofarme producten te gebruiken (bv. silogoederen in plaats van zakgoed). Als vervanging niet mogelijk is, moet blootstelling aan silicastof voorkomen of op zijn minst verminderd worden. U kunt stof voorkomen of verminderen door stofarme werkmethoden te gebruiken en machines die werken met afzuiging of natte verwerking. Maak werkplekken en werkruimten regelmatig schoon, vermijd stofafzetting en vooral vermijd dat stof tijdens het schoonmaken weer wordt opgewerveld (d.w.z. niet droog vegen of afblazen, maar gebruik stofafzuigers of stofzuigers). Controleer voortdurend of er stofvorming optreedt en of de risicobeheersmaatregelen moeten worden aangepast.

In het geval van stofintensieve activiteiten moeten de werkgebieden worden opgedeeld in afzonderlijke zones waarin de werkzaamheden na elkaar kunnen worden uitgevoerd om te voorkomen dat derden in contact komen met stof.

Persoonlijke beschermingsmiddelen (ademhalingsbescherming) mogen alleen als laatste redmiddel worden gebruikt wanneer technische maatregelen niet voldoende zijn om de drager te beschermen tegen het inademen van schadelijke stofdeeltjes, dampen of gassen. Voor sommige werkplekken of werktaken kan een ademhalingstoestel echter de enige praktische oplossing zijn.