Liczbę pracowników potencjalnie narażonych na ekspozycję pyłem skórzanym szacuje się na 310 000 we wszystkich krajach UE. Główną drogą ekspozycji zawodowej są drogi oddechowe (wdychanie pyłu). Pył skórzany został sklasyfikowany przez IARC jako carcinogen dla ludzi (grupa 1). Nie jest on sklasyfikowany zgodnie z europejskim Rozporządzeniem CLP (klasyfikacja, oznakowanie i pakowanie substancji i mieszanin), ponieważ jest to substancja powstająca w wyniku procesów stosowanych w obróbce skóry. Exposure to this dust causes cancer of the nasal cavity and cancer of the sinuses.
Gdzie występują zagrożenia
Pył skórzany powstaje głównie podczas operacji mechanicznych wykonywanych na suchej skórze. Dzieje się to przede wszystkim podczas produkcji wyrobów (obuwia, wyrobów skórzanych), ale także podczas ich naprawy (naprawa obuwia). Najwięcej pyłu powstaje podczas operacji wykończeniowych (szlifowanie, szlifowanie mechaniczne, ścieranie, cięcie, skrawanie, polerowanie, skrawanie cienkich warstw). Narażenie jest mniejsze w garbarni i zakładach przetwórstwa skóry, ponieważ procesy te odbywają się w wilgotnym środowisku. Do pracowników najbardziej narażonych należą zatem producenci wyrobów skórzanych, szewcy, pracownicy zakładów obuwniczych, pracownicy zajmujący się wykańczaniem oraz krojarze/przycinacze.
Więcej informacji o substancji
Pył skórzany to złożona mieszanina włókien kolagenowych (białek zwierzęcych), pozostałości garbarskich (garbników roślinnych i soli chromu – chromu(III) oraz ewentualnie chromu(VI)), barwników lub pigmentów oraz środków wykończeniowych (żywic i rozpuszczalników).
Termin „skóra” odnosi się do produktu uzyskanego ze skóry zwierzęcej w wyniku garbowania lub impregnacji, zachowującego naturalną strukturę włókien skóry. Materiały pochodzące z roślin lub produktów petrochemicznych (lub ich mieszanki) albo z jakiegokolwiek źródła innego niż zwierzęta nie mogą zgodnie z prawem nosić nazwy „skóra”.Należy zauważyć, że działanie carcinogenne uznane przez IARC wiąże się z samym pyłem, tj. z cząstkami stałymi powstającymi w wyniku mechanicznej obróbki skóry garbowanej, a nie z potencjalną obecnością w tym pylu dobrze znanych substancji carcinogennych, takich jak chrom(VI) (więcej informacji na temat chromu(VI) można znaleźć w dedykowanej karcie informacyjnej dostępnej tutaj).
Obecnie nie istnieją żadne dopuszczalne wartości exposure zawodowej do pyłu skórzanego, ani na szczeblu krajowym, ani europejskim.
Potencjalne zagrożenia dla zdrowia
Główną drogą exposure pracowników do pyłu skórzanego są drogi oddechowe (wdychanie pyłu). W perspektywie krótkoterminowej niekorzystne skutki zdrowotne obejmują podrażnienie dróg oddechowych, nieżyt nosa, podrażnienie oczu oraz kaszel. W perspektywie długoterminowej exposure do pyłu skórzanego może powodować nowotwory laryngologiczne (zatoki, jama nosowa) oraz może zaostrzać schorzenia układu oddechowego (przewlekłe zapalenie oskrzeli).
Nowotwory jamy nosowej i zatok związane z pyłem skórzanym mogą być uznawane za nowotwory zawodowe w niektórych krajach UE (Francja, Niemcy, Hiszpania, Włochy), jednak warunki takiego uznania różnią się w zależności od kraju.
Okres utajenia przed wystąpieniem nowotworu może być stosunkowo długi (od 10 do 40 lat).Co możesz zrobić
Pył skórzany powstaje w wyniku procesów związanych z obróbką skór zwierzęcych (garbowanie, cięcie, szlifowanie, piaskowanie itp.) i w związku z tym nie da się go uniknąć. Aby ograniczyć ekspozycję na pył, prace należy zatem wykonywać w systemie zamkniętym lub, jeśli nie jest to możliwe, każde stanowisko pracy musi być wyposażone w środki ochrony zbiorowej (osłony urządzeń, systemy odpylania). Systemy te należy regularnie konserwować, aby zapewnić ich skuteczność. Należy również ograniczyć liczbę narażonych pracowników. W ostateczności, jeśli nie da się znacząco obniżyć poziomu pyłu podczas wykonywania określonych zadań przy użyciu wyżej wymienionych środków, można zastosować środki ochrony dróg oddechowych. W takim przypadku należy przejść szkolenie z zakresu ich stosowania, a także opracować i wdrożyć procedurę zarządzania tym sprzętem. Ponieważ wykazano obecność substancji carcinogennych na powierzchniach roboczych, regularne czyszczenie powierzchni oraz rygorystyczne przestrzeganie zasad higieny (czyszczenie odzieży roboczej i rąk) mają zasadnicze znaczenie dla ograniczenia ponownego unoszenia się pyłu.
Bibliografia:
- IARC – Arsen, metale, włókna i pyły. Monografie IARC dotyczące oceny ryzyka carcinogennego dla ludzi. Tom 100C. 2012.
- Savary B. i Emili A. Narażenie zawodowe w francuskim sektorze obróbki skóry (2010–2024); „Health & Safety at Work”, nr 281, grudzień 2025 r.
