Het aantal werknemers dat mogelijk wordt blootgesteld aan leerstof wordt geschat op 310.000 in alle EU-landen. De belangrijkste blootstellingsroute op het werk is de luchtwegen (inademing van stof). Leerstof is door het IARC geclassificeerd als carcinogeen voor de mens (groep 1). Het is niet geclassificeerd onder de Europese verordening Classificatie, labeling en verpakking (CLP), aangezien het een stof is die ontstaat bij de processen die bij de leerbewerking worden gebruikt. Blootstelling aan deze stof veroorzaakt neusholtekanker en sinuskanker.
Waar komen risico’s voor?
Leerstof ontstaat voornamelijk tijdens mechanische bewerkingen van droog leer. Dit gebeurt vooral bij de vervaardiging van producten (schoeisel, lederwaren), maar ook bij de reparatie ervan (schoenreparatie). Afwerkingsbewerkingen (schuren, slijpen, schuren, snijden, schaven, polijsten, afschaven) veroorzaken de meeste stofvorming. De blootstelling is lager in leerlooierijen en leerverwerkingsbedrijven, aangezien deze processen plaatsvinden in vochtige omgevingen. Tot de meest blootgestelde werknemers behoren daarom makers van lederwaren, schoenmakers, schoenenarbeiders, afwerkingsmedewerkers en snijders/trimmers.
Meer over de stof
Leerstof is een complex mengsel van collageenvezels (dierlijke eiwitten), looiresten (plantentannines en chroomzouten – chroom(III) en mogelijk chroom(VI)), kleurstoffen of pigmenten, en afwerkingsmiddelen (harsen en oplosmiddelen).
De term ‘leer’ verwijst naar het product dat wordt verkregen uit dierenhuiden door middel van looien of impregneren, waarbij de natuurlijke structuur van de vezels van de huid behouden blijft. Materialen die afkomstig zijn van planten of petrochemische stoffen (of een mengsel van beide) of uit een andere bron dan dieren, mogen wettelijk gezien niet de benaming ‘leer’ dragen.Er moet worden opgemerkt dat het door het IARC erkende carcinogene effect verband houdt met het stof zelf, d.w.z. met de vaste deeltjes die ontstaan bij de mechanische bewerking van gelooid leer, en niet met de mogelijke aanwezigheid in dit stof van bekende carcinogenen zoals chroom(VI) (zie voor chroom(VI) het specifieke informatieblad hier).
Er zijn momenteel geen grenswaarden voor beroepsmatige blootstelling aan leerstof beschikbaar, noch op nationaal noch op Europees niveau.
Gezondheidsrisico’s die kunnen optreden
De belangrijkste blootstellingsroute voor werknemers aan leerstof is via de luchtwegen (inademing van stof). Op korte termijn zijn de schadelijke gezondheidseffecten onder meer irritatie van de luchtwegen, rhinitis, oogirritatie en hoesten. Op de lange termijn kan blootstelling aan leerstof KIK-kankers (sinussen, neusholtes) veroorzaken en ademhalingsaandoeningen (chronische bronchitis) verergeren.
Kankers van de neusholtes en sinussen die in verband worden gebracht met leerstof kunnen in sommige EU-landen (Frankrijk, Duitsland, Spanje, Italië) als beroepsgerelateerde kankers worden erkend, maar de voorwaarden voor een dergelijke erkenning variëren van land tot land.
De latentieperiode voordat kanker zich manifesteert, kan relatief lang zijn (tussen 10 en 40 jaar).Wat u kunt doen
Leerstof ontstaat bij de bewerkingen van dierenhuiden (looien, snijden, schuren, slijpen, enz.) en is daarom onvermijdelijk. Om de blootstelling aan stof te beperken, moeten de werkzaamheden daarom in een gesloten systeem worden uitgevoerd of, indien dit niet haalbaar is, moet elke werkplek worden uitgerust met collectieve beschermingsmaatregelen (inkapseling van apparatuur, stofafzuigsystemen). Deze systemen moeten regelmatig worden onderhouden om hun doeltreffendheid te waarborgen. Ook moet het aantal blootgestelde werknemers worden beperkt. Als laatste redmiddel, wanneer de concentraties van stof bij bepaalde taken niet aanzienlijk kunnen worden verlaagd met behulp van de hierboven genoemde maatregelen, mag u ademhalingsbeschermingsmiddelen gebruiken. In dat geval moet u worden getraind in het gebruik ervan en moet er een procedure voor het beheer van deze uitrusting worden opgesteld en geïmplementeerd. Aangezien de aanwezigheid van carcinogenen op werkoppervlakken is aangetoond, zijn regelmatige reiniging van oppervlakken en strikte hygiëne (reiniging van werkkleding en handen) essentieel om het opnieuw in de lucht terechtkomen van stof te beperken.
Bronnen:
- IARC – Arseen, metalen, vezels en stof. IARC-monografieën over de beoordeling van carcinogene risico’s voor de mens. Deel 100C. 2012.
- Savary B. & Emili A. Beroepsmatige blootstelling in de Franse leerbewerkingssector (2010-2024); Health & Safety at Work, nr. 281, december 2025
