De feiten over Polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs) (PAKs)

Naar schatting worden in de EU tot 1,3 miljoen werknemers blootgesteld aan polycyclische aromatische koolwaterstoffen (PAKs). PAKs zijn door het IARC ingedeeld in groep 1 van carcinogenen, wat betekent dat ze worden beschouwd als een onomstotelijke oorzaak van kanker.

Veel PAK’s zijn volgens de verordening Classificatie, labeling en verpakking (CLP) ingedeeld als carcinogenen van categorie 1A of 1B, wat betekent dat deze stoffen bij de mens zeker kanker veroorzaken of mogelijk kanker kunnen veroorzaken. PAK’s kunnen worden ingeslikt, ingeademd of in sommige gevallen via de huid worden opgenomen. Langdurige blootstelling kan long- en huidkanker veroorzaken.

Waar komen risico’s voor?

Werknemers in sectoren of beroepen waar steenkool of steenkoolproducten worden gebruikt of geproduceerd, lopen het grootste risico op blootstelling aan PAK’s. Tot deze groep behoren onder meer asfalteerders, werknemers in de steenkoolgasindustrie, vissers (steenkoolteer op netten), werknemers in de grafietelektrodenindustrie, monteurs (auto- en dieselmotoren), wegenwerkers (bestrating) en werknemers in de banden- en rubberindustrie. Ook brandweerwerk, afvalverbranding, rokerijen, koken, crematoria, schoorsteenvegen, houtconservering en bodemsanering worden in verband gebracht met onbedoelde vorming van PAK’s.

Meer over de stof

PAK’s vormen een groep van talrijke chemische stoffen die van nature voorkomen in steenkool, ruwe olie en benzine. Ze ontstaan ook bij processen bij hoge temperaturen die het gevolg zijn van onvolledige verbranding of pyrolyse van organische materialen zoals steenkool, olie, gas, hout, afval en tabak. PAK’s die uit deze bronnen vrijkomen, kunnen zich binden aan of kleine deeltjes vormen in de lucht. Bij koken op hoge temperatuur ontstaan PAK’s in vlees en andere voedingsmiddelen. Sigarettenrook bevat veel PAK’s.

Gevaren die kunnen optreden

PAK’s hebben een lage acute toxiciteit. Acute effecten die worden toegeschreven aan blootstelling aan PAK’s worden waarschijnlijk veroorzaakt door andere stoffen. Langdurige beroepsmatige blootstelling aan PAK’s kan verschillende lichaamssystemen aantasten. Het kan het ademhalingsstelsel aantasten (afname van de longfunctie, pijn op de borst, irritatie van de luchtwegen en longkanker), het maag-darmstelsel (waaronder maag-darmkanker), de huid (brandwonden en wratten op aan de zon blootgestelde plekken die zich tot kanker kunnen ontwikkelen) en de ogen (oogirritatie). Het kan ook een oorzaak zijn van andere soorten kanker, zoals leukemie, lever- en blaaskanker.

De latentieperiode tussen blootstelling en aan PAK’s gerelateerde kanker varieert van 5 tot 20 jaar, afhankelijk van het soort kanker.

Wat u kunt doen

De beste oplossing is om de blootstelling te beperken door de stof te elimineren of te vervangen. Aangezien PAK’s echter ontstaan bij verbrandingsprocessen, is het niet eenvoudig om deze stof te elimineren of te vervangen. De dampontwikkeling moet zo dicht mogelijk bij de bron tot een minimum worden beperkt door de werkzaamheden opnieuw in te richten en de gebruikte technieken en materialen te herzien, bijvoorbeeld door gebruik te maken van een lasapparaat met afzuiging. Als dat niet werkt, moet de emissie in de directe omgeving van de bron worden beheerst, bijvoorbeeld door lokale afzuigsystemen te gebruiken. Voer periodiek representatieve blootstellingsmetingen uit, zodat bekend is wanneer en waar verdere risicobeperkende maatregelen moeten worden genomen.

Maak werknemers voortdurend bewust van de gevolgen van blootstelling en moedig hen aan om vroege symptomen te melden. Persoonlijke beschermingsmiddelen mogen alleen als laatste redmiddel worden gebruikt, nadat alle mogelijke technische oplossingen zijn uitgeput. Als ze worden gebruikt, zorg er dan voor dat de juiste persoonlijke beschermingsmiddelen voorhanden zijn. Voor PAK’s is het ook mogelijk om de lichaamsbelasting te monitoren door middel van biomonitoring, indien van toepassing volgens de nationale wetgeving.

Referenties: CDC, IARC, IA-onderzoeksrapport