De feiten over Siliciumcarbidevezels

Er zijn geen schattingen beschikbaar van het huidige aantal werknemers dat in de EU wordt blootgesteld aan siliciumcarbidevezels. Het is echter bekend dat blootstelling voornamelijk voorkomt in sectoren die zich bezighouden met de productie en verwerking van siliciumcarbide en met het gebruik van materialen die siliciumcarbide bevatten.

Blootstelling op het werk vindt voornamelijk plaats door het inademen van vezels in de lucht die vrijkomen tijdens industriële processen zoals het gebruik van ovens, het breken, malen of verspanen. Deze vezels zijn erg klein en kunnen in de lucht blijven zweven, waardoor ze gemakkelijk kunnen worden ingeademd.

Siliciumcarbidevezels zijn volgens de Classificatie, labeling en verpakking (CLP) ingedeeld als carcinogene stof van categorie 1B (kan bij mensen kanker veroorzaken bij inademing). Het carcinogene potentieel hangt voornamelijk samen met de vorm en grootte van de vezels en de tijd dat ze in de longen achterblijven.

Blootstelling aan siliciumcarbidevezels kan ernstige gevolgen voor de gezondheid hebben. De meest voorkomende vorm van kanker bij werknemers is longkanker, en er bestaat ook bezorgdheid over mesothelioom.

Waar komen risico’s voor?

Beroepsmatige blootstelling aan siliciumcarbidevezels komt vooral voor in sectoren waar siliciumcarbide wordt geproduceerd of gebruikt, waaronder de vervaardiging van niet-metalen mineralen, vuurvaste producten, technische keramische producten, metaalbewerking, machinebouw en transportmiddelen.

Tot de beroepen met het hoogste blootstellingsrisico behoren procesoperators, breek-, maal- of procesinstallaties, productiemedewerkers, werknemers in onderhoud, machinisten, metaal slijpers en polijsters, en werknemers die met composietmaterialen werken. Deze werknemers lopen mogelijk het risico op gelijktijdige blootstelling aan andere carcinogenen, zoals kristallijn silica, PAK’s, dieseluitlaatgassen, metalen zoals zeswaardig chroom of nikkel, asbest of Lasrook. Werknemers kunnen tijdens verschillende fasen van de productie en verwerking worden blootgesteld. Bij taken waarbij veel stof vrijkomt, kan ook de kleding verontreinigd raken, wat tot indirecte blootstelling kan leiden.

Blootstelling aan siliciumcarbidevezels komt waarschijnlijk ook voor bij de productie van motorvoertuigen en in de bouw (bijvoorbeeld bij werknemers die met straalmiddelen werken).

Meer over de stof

Siliciumcarbidevezels zijn vaste anorganische vezels die bestaan uit silicium en koolstof. Ze zijn uiterst hard, chemisch stabiel en onoplosbaar in water, en kunnen tijdens het hanteren en verwerken als stof en vezels in de lucht terechtkomen.

Ze kunnen onbedoeld ontstaan tijdens de productie of juist opzettelijk worden vervaardigd als whiskers voor specifieke toepassingen.

De grootte en vorm van de vezels zijn bepalend voor het gezondheidsrisico. Siliciumcarbidevezels hebben doorgaans een diameter van minder dan 3 micrometer en een lengte van meer dan 5 micrometer. Vanwege hun kleine omvang, vergelijkbaar met die van asbestvezels, kunnen ze bij inademing de diepste delen van de longen bereiken, waar ze lange tijd kunnen blijven zitten en niet gemakkelijk uit het lichaam worden afgevoerd.

Siliciumcarbidevezels worden voornamelijk gebruikt in hoogwaardige composietmaterialen waar een hoge sterkte, een laag gewicht en bestandheid tegen extreme temperaturen vereist zijn, zoals in lucht- en ruimtevaartmotoren, ruimtevaartuigen, defensietoepassingen, industriële apparatuur voor hoge temperaturen en andere geavanceerde technische sectoren.

Gezondheidsrisico’s die kunnen optreden

De belangrijkste blootstellingsroute aan siliciumcarbidevezels is inademing.

Kortdurende blootstelling kan irritatie en ontsteking van de luchtwegen veroorzaken.

Langdurige blootstelling kan longkanker en mogelijk mesothelioom veroorzaken. Andere ernstige niet-kankergerelateerde gevolgen zijn onder meer pneumoconiose en chronische longziekte, die de longfunctie kunnen verminderen en ademhalingsmoeilijkheden kunnen veroorzaken. Al deze ziekten hebben vaak een lange latentietijd; er zitten doorgaans meerdere decennia tussen de blootstelling en het ontstaan van de ziekte.

Wat u kunt doen

Waar mogelijk moet worden overwogen om siliciumcarbidevezels te vervangen door veiligere alternatieven of processen. Voor sommige toepassingen (bijvoorbeeld onderdelen voor thermische bescherming, hitteschilden of heetgaskanalen) zijn oxidekeramische vezels of continue koolstofvezels als vervangingsmiddelen voorgesteld.

Gezien de eigenschappen van siliciumcarbidevezels moet de nadruk bij risicobeheer vooral liggen op het beperken van de vrijkoming van vezels in de lucht en het voorkomen van inademing, in plaats van op het beheersen van dampen of vloeistoffen. Effectieve ventilatie (algemene afzuiging of plaatselijke afzuiging), stofonderdrukking en insluiting zijn daarom essentiële maatregelen op werkplekken waar met siliciumcarbidevezels wordt gewerkt. Organisatorische maatregelen moeten onder meer bestaan uit opleiding van werknemers, het beperken van de blootstellingstijd, regelmatige reiniging en blootstellingsmonitoring.

Werknemers dienen de regels voor goede hygiëne na te leven en persoonlijke beschermingsmiddelen (zoals ademhalingsmaskers) alleen als laatste redmiddel te gebruiken wanneer dat nodig is en nadat de mogelijke technische en organisatorische maatregelen zijn genomen. In sommige gevallen is ademhalingsbescherming van werknemers tegen het inademen van siliciumcarbidevezels echter noodzakelijk, zoals bij ingrepen in ovens of processen, of bij het bewerken/slijpen van composietmaterialen waarbij inadembare stof met vezels vrijkomt. Werkgevers moeten ervoor zorgen dat het ademen geen extra fysieke belasting vormt (bijvoorbeeld door het gebruik van ademhalingsmaskers met luchttoevoer). Het wordt sterk aanbevolen of is verplicht, in overeenstemming met de nationale wetgeving of praktijk, dat bij elke persoon een pasvormtest wordt uitgevoerd om adequate bescherming te waarborgen. Ademhalingsmaskers moeten regelmatig worden gereinigd of vervangen.

Bronnen: ECHA, IARC, RAC