Naar schatting worden tot 700.000 werknemers in de EU blootgesteld aan oximen. Oximen worden gebruikt in vloeibare verven en coatings (waar ze dienen als antischilvormingsmiddelen) en in bepaalde soorten afdichtingsmiddelen op basis van silaan. Omdat ze vluchtig zijn, vindt blootstelling voornamelijk plaats via inademing.
Oximen vormen een groep stoffen. De oximen methylethylketoxim of 2-butanonoxim (MEKO) en acetonoxime, die worden gebruikt in verf, lak en afdichtingsmiddelen, zijn volgens de Verordening Classificatie, labeling en verpakking (CLP) ingedeeld als carcinogenen van categorie 1B. MEKO is verder ingedeeld vanwege specifieke doelorgaantoxiciteit met effecten op de bovenste luchtwegen (STOT SE 1, H370) en het bloedsysteem (STOT RE 2, H373) bij langdurige of herhaalde blootstelling. Soortgelijke effecten op het bloedsysteem zijn waargenomen voor aceton-oxime en andere Oximen.
Waar komen risico’s voor?
Blootstelling op het werk vindt voornamelijk plaats tijdens het aanbrengen van vloeibare verven en coatings, wanneer de oplosmiddelen verdampen. Meestal vindt het aanbrengen van verven en coatings plaats in het gezichtsveld van de werknemer, dat zich in de ademhalingszone bevindt, waardoor de blootstelling aan dampen groot is. In het geval van oxime-afgevende silanen komen oximen continu vrij tijdens de uithardingsfase totdat de afdichtingsmiddelen volledig zijn uitgehard. Er kan een hoge blootstelling worden verwacht in de schilder- en verfsector en bij het spuiten en schilderen van motorvoertuigen. Bijgevolg zijn de beroepen met een hoog risico op blootstelling aan Oximen schilders, spuiters van motorvoertuigen (tijdens het spuiten), maar ook loodgieters en monteurs bij het gebruik van oximen-afgevende afdichtingsmiddelen. Bovendien kunnen andere beroepen risico lopen wanneer zij werkruimten betreden waarin eerder producten met Oximen zijn gebruikt en deze nog steeds verdampen.
Meer over de stof
Oximen zijn kleurloze, vluchtige vloeistoffen met een aromatische geur. De meest gebruikte oximen zijn 2-butanonoxim (MEKO), aceton-oxim, 2-pentanonoxim (MPKO) en 4-methylpentanonoxim (MIBKO). Ze worden echter bijna nooit in zuivere vorm gebruikt, maar in lage concentraties (meestal < 1%) als antischilfermiddelen in (voornamelijk alkyl)verven en coatings, of in gebonden vorm in Oximen-afgevende silaan-afdichtingsmiddelen.
Gevaren die kunnen optreden
Er zijn tot nu toe geen epidemiologische gegevens beschikbaar over de toxicologische effecten van oximen op mensen. In dierstudies zijn de belangrijkste doelorganen de lever, milt en bloedsomloop, na orale of inhalatoire blootstelling aan oximen. Daarnaast werden voor MEKO voorbijgaande narcotische effecten en irritatie van de huid waargenomen. Opgemerkt moet worden dat na dermale blootstelling aan MEKO allergische huidreacties mogelijk zijn. Tot op heden zijn alleen MEKO en acetonoxime geharmoniseerd als Carc. 1B (vermoedelijk kankerverwekkend voor de mens). Voor MPKO, MIBKO en cyclohexanonoxime, die worden gebruikt als alternatieve oximen voor MEKO en acetonoxime, zijn er tot op heden geen overeenkomstige gegevens die een CLH-classificatie als kankerverwekkend rechtvaardigen. Na inademing van MEKO ontwikkelden dieren leverkanker en de enzymatische route kan ook bij mensen worden verondersteld.
Momenteel ontbreekt bewijs voor leverkanker bij mensen op basis van blootstelling aan MEKO en een mogelijke latentieperiode.
Wat u kunt doen
De meest effectieve manier om blootstelling en mogelijk leverkanker te voorkomen, is het gebruik van veiligere, oximevrije alternatieven. Voor oximen in verven en vernissen kunnen alternatieve verfsystemen een optie zijn, zoals verven op waterbasis en acryl- of polyurethaansystemen (PU). Er zijn alternatieve antischilmiddelen voor verf op oplosmiddelbasis op de markt die amineverbindingen bevatten. Voor siliconenkitten zijn oximevrije alternatieven beschikbaar in de vorm van acetoxy-, benzamide-, amine-, alkoxy- en lactaatestersystemen. Siliconenkitten met alternatieve basismaterialen (bijv. polyurethaan of Silane Terminated Polymer (STP)) zijn eveneens toepasbaar. Wanneer vervanging van Oximen niet mogelijk is en het gebruik ervan niet kan worden vermeden, moeten maatregelen worden genomen om de blootstelling te verminderen. De meest effectieve manier om blootstelling te vermijden is het ontwikkelen en gebruiken van gesloten systemen. Wanneer dit niet mogelijk is, moeten technische maatregelen zoals effectieve lokale afzuiging of goede ventilatie van de werkplek worden geïmplementeerd, evenals het controleren van de effectiviteit daarvan, om ervoor te zorgen dat de blootstelling aan dampen met Oximen uit verven of afdichtingsmiddelen zo veel mogelijk wordt geminimaliseerd.
Voer regelmatig blootstellingsbeoordelingen uit om te controleren of de getroffen beschermingsmaatregelen effectief zijn of dat er verdere maatregelen moeten worden genomen. Werknemers moeten zich bewust zijn van de mogelijke effecten van blootstelling en moeten regelmatig worden getraind in de beheersmaatregelen die nodig zijn om veilig met Oximen te werken en blootstelling te voorkomen. Ze moeten worden aangemoedigd om vroege symptomen zoals duizeligheid, huidirritatie en huidallergieën te melden. Het wordt aanbevolen om een bedrijfsarts in te schakelen. Train werknemers bovendien in effectieve hygiënemaatregelen.
Zorg ervoor dat werknemers, indien nodig, over adequate persoonlijke beschermingsmiddelen beschikken, zoals beschermende kleding en handschoenen. Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) mogen alleen als laatste redmiddel worden gebruikt en mogen slechts tijdelijk worden overwogen, nadat alle mogelijke technische oplossingen zijn uitgeput. Als er herbruikbare PBM worden gebruikt, zorg er dan voor dat deze op de voorgeschreven manier worden uitgedaan (ademhalingsapparatuur als laatste), regelmatig worden gereinigd en zodanig worden opgeborgen dat besmetting wordt voorkomen.
Referenties: BAuA, Classificatie, labeling en verpakking (CLP)
