Powstawanie carcinogenów powstających w procesie produkcyjnym w wyniku ścierania
Większość substancji niebezpiecznych jest oznakowana i zidentyfikowana, jednak istnieją również carcinogeny powstające jako produkty uboczne w trakcie procesu produkcyjnego, tzw. carcinogeny powstające w procesie produkcyjnym (PGC). Ponieważ PGC zazwyczaj nie są oznakowane i nie są wymienione w kartach charakterystyki, należy poświęcić im szczególną uwagę w praktyce BHP, ponieważ miliony pracowników w Europie są codziennie narażone na kontakt z PGC.
Jednym z procesów, w wyniku których powstają PGC, jest ścieranie. Ścieranie polega na erozji materiału spowodowanej ruchem powierzchni względem siebie. W trakcie ścierania dochodzi do rzeczywistego uszkodzenia materiału, co w wielu przypadkach prowadzi do uwalniania pyłu ściernego. W środowisku pracy pył ścierny powstaje na przykład podczas cięcia twardego drewna lub metalu albo wiercenia w betonie. Pył ścierny może zawierać substancje carcinogenne i łatwo jest go wdychać, jeśli nie stosuje się odpowiednich strategii eliminacji i kontroli.
Jakie czynności powodują ścieranie?
Ścieranie może być spowodowane wieloma różnymi procesami, takimi jak cięcie, wiercenie, szlifowanie, piaskowanie, struganie, szlifowanie mechaniczne, frezowanie, piłowanie i kruszenie materiałów. W pylu ściernym uwalnianym podczas tych czynności mogą znajdować się substancje carcinogenne, które mogą zostać wdychane i wywołać skutki zdrowotne. Ponadto exposure może wynikać również z zamiatania pyłu po czynnościach związanych z ścieraniem.
Gdzie występują zagrożenia
Do pracowników narażonych na działanie tych substancji należą: pracownicy zajmujący się piaskowaniem, operatorzy maszyn do produkcji cegieł, betonu lub płytek, murarze, pracownicy zakładów ceramicznych i garncarskich, betoniarze, operatorzy maszyn do kruszenia i mielenia, operatorzy szlifierek, operatorzy prasy w przemyśle drzewnym, operatorzy tokarek, robotnicy budowlani oraz stolarze budowalni (cieśle). Branże, w których często dochodzi do exposure, to budownictwo, przemysł meblarski oraz leśnictwo i stolarstwo.
Ilu pracowników jest narażonych?
Najbardziej znanymi carcinogenami uwalnianymi podczas ścierania są pył krzemionkowy (kwarcowy) w postaci wdychalnych cząstek oraz pył drzewny, a liczbę pracowników narażonych na exposure do tych substancji szacuje się odpowiednio na 5 milionów i 3 miliony w UE.
Skutki zdrowotne
Gdy pracownicy wdychają pył drzewny, osadza się on w nosie, gardle i dolnych drogach oddechowych. Narażenie na pył drzewny może powodować choroby układu oddechowego, podrażnienie oczu, choroby skóry, a w przypadku długotrwałego narażenia – raka.
Gdy pracownicy wdychają krzemionkę krystaliczną, tkanka płucna reaguje tworzeniem guzków zwłóknieniowych i blizn wokół cząstek krzemionki. Nie jest jasne, w jaki sposób pył krzemionkowy dokładnie powoduje raka płuc.
Szczegółowe informacje na temat wpływu poszczególnych metali i materiałów carcinogennych na zdrowie można znaleźć w arkuszach informacyjnych poświęconych poszczególnym substancjom na stronie internetowej: pył krzemowy, chrom(VI), pył drzewny.
Co robić?
- Pyły ścierne zazwyczaj nie są uznawane za niebezpieczne dla zdrowia ludzkiego, dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na kwestię świadomości dotyczącej tych substancji oraz na środki mające na celu ograniczenie exposure.
- Podobnie jak w przypadku każdej innej substancji chemicznej, exposure do jej działania można znacznie ograniczyć, stosując urządzenia do kontroli zapylenia, takie jak odkurzacze, szlifierki mimośrodowe, młotki z wbudowanymi odkurzaczami lub systemy zwilżające, które minimalizują emisję pyłu ściernego.
- Usuwanie pyłu ściernego jak najbliżej źródła (poprzez zwilżanie lub lokalną wentylację wyciągową) ma zasadnicze znaczenie dla ograniczenia exposure pracownika, a także dla zminimalizowania zanieczyszczenia pomieszczenia roboczego, co pozwala uniknąć ponownego unoszenia się pyłu ściernego.
- Na stronie http://www.dustfreeworking.tno.nl można znaleźć szeroki wybór odkurzaczy.
