Praca w budownictwie jest wymagająca fizycznie, jednak jedno z największych zagrożeń dla zdrowia pozostaje niewidoczne: substancje rakotwórcze obecne w pyle, oparach i materiałach, z którymi pracownicy mają do czynienia każdego dnia. W całej UE nowotwory związane z wykonywaną pracą pozostają główną przyczyną zgonów związanych z pracą, a budownictwo jest konsekwentnie wskazywane jako jeden z sektorów najwyższego ryzyka. Odpowiada ono za więcej przypadków nowotworów zawodowych niż jakakolwiek inna branża, a każdego roku odnotowuje się w nim tysiące zgonów i nowych rozpoznań choroby nowotworowej.
Azbest, pył krzemionkowy i spaliny silników wysokoprężnych: dawne i nowe zagrożenia
Azbest jest najbardziej znanym czynnikiem rakotwórczym w branży: wciąż obecny w izolacjach, pokryciach dachowych i płytkach podłogowych starszych budynków, odpowiada corocznie za dziesiątki tysięcy zgonów w UE, w większości wynikających z prac wykonywanych dekady temu. Jednak zagrożenia na placu budowy sięgają dziś znacznie dalej. Cięcie, szlifowanie czy wiercenie betonu, cegły i kamienia uwalnia respirabilny pył krzemionkowy (RCS), znaną przyczynę raka płuc i krzemicy. Spaliny z maszyn napędzanych silnikami wysokoprężnymi na placu budowy to kolejny poważny problem: zostały one zaklasyfikowane przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem jako czynnik rakotwórczy Grupy 1, czyli o udowodnionym działaniu rakotwórczym dla człowieka, powodujący raka płuc oraz, przy ograniczonych dowodach, raka pęcherza moczowego. Eksperci coraz częściej przewidują, że pył krzemionkowy, spaliny silników wysokoprężnych, promieniowanie słoneczne (UV) oraz opary spawalnicze staną się głównymi przyczynami nowotworów zawodowych w budownictwie w miarę spadku stosowania azbestu.
Obejrzyj filmy poniżej.
Zacznij od oceny ryzyka
Zanim wybrany zostanie jakikolwiek środek ochronny, prawo wymaga przeprowadzenia oceny ryzyka: udokumentowanego sprawdzenia, jakie czynniki rakotwórcze są obecne na danym placu budowy, w jaki sposób pracownicy mogą być na nie narażeni oraz jak poważne może być to narażenie. Nie jest to czynność opcjonalna. Jest ona obowiązkowa dla pracodawców na mocy unijnej dyrektywy w sprawie czynników rakotwórczych, mutagenów i substancji działających szkodliwie na rozrodczość, i stanowi podstawę wszystkich kolejnych decyzji: które substancje należy zastąpić, jakie środki techniczne są potrzebne oraz które zadania wymagają stosowania środków ochrony indywidualnej (ŚOI). Dobra ocena ryzyka jest powtarzana za każdym razem, gdy zmienia się rodzaj pracy, stosowane materiały lub warunki na placu budowy.
Co naprawdę chroni pracownika
Po zmapowaniu zagrożeń ochrona przebiega według ściśle określonej hierarchii, a ochrona indywidualna stanowi ostatnią linię obrony.
Substytucja. Zastąpienie niebezpiecznych materiałów lub procesów bezpieczniejszymi rozwiązaniami jest oczywiście najlepszym sposobem na uniknięcie narażenia na niebezpieczne substancje. Kiedy tylko jest to możliwe, pracodawcy muszą zastępować substancje rakotwórcze substancjami mniej niebezpiecznymi.
Środki techniczne. Pracowników przed narażeniem na czynniki rakotwórcze mogą chronić różne środki techniczne, takie jak systemy zamknięte, miejscowa wentylacja wyciągowa, metody cięcia na mokro oraz systemy odpylania w narzędziach elektrycznych.
Środki organizacyjne. Takie jak ograniczanie czasu narażenia, rotacja zadań, korzystanie z kart wytycznych kontroli oraz przestrzeganie udokumentowanych procedur bezpiecznej pracy.
Środki ochrony indywidualnej. Dopiero po wykorzystaniu środków technicznych i organizacyjnych w celu maksymalnego ograniczenia narażenia można zastosować środki ochrony indywidualnej, takie jak prawidłowo dopasowane maski oddechowe (z odpowiednią klasą filtra), rękawice i kombinezony ochronne.
Pracodawcy są prawnie zobowiązani do przeprowadzania oceny ryzyka, zapewniania szkoleń, dokumentowania zadań związanych z czynnikami rakotwórczymi oraz zapewniania nadzoru medycznego. Jako pracownik masz prawo do tych informacji i szkoleń, a jednocześnie obowiązek przestrzegania protokołów higieny na placu budowy, takich jak niezabieranie do domu skażonej odzieży roboczej.
Najważniejsze wnioski
Ponieważ rozwój nowotworów zawodowych może trwać dekady, zagrożenia te łatwo jest przeoczyć w danej chwili. Bycie dobrze poinformowanym o tym, z jakimi materiałami się pracuje, pytanie o środki zapobiegawcze oraz prawidłowe stosowanie środków ochrony indywidualnej mogą realnie wpłynąć na zdrowie w dłuższej perspektywie.
Zadbaj o siebie i swoją przyszłość.
- Więcej informacji i rozwiązań znajdziesz na stronie dla pracowników budowlanych.
