Emissie van procesgegenereerde kankerverwekkende stoffen bij verbranding
De meeste gevaarlijke stoffen zijn voorzien van een etiket en geïdentificeerd, maar er zijn ook carcinogenen die als bijproduct tijdens een werkproces ontstaan, de zogenaamde procesgebonden carcinogenen (PGC’s). Aangezien PGC’s doorgaans niet zijn geëtiketteerd en niet worden vermeld in veiligheidsinformatiebladen, verdienen deze PGC’s speciale aandacht in de praktijk van veiligheid en gezondheid op het werk, omdat miljoenen werknemers in Europa dagelijks aan PGC’s worden blootgesteld.
Een van de processen waarbij PGC’s vrijkomen, is verbranding. Verbranding is de reactie tussen een brandstof en een oxidatiemiddel waarbij warmte vrijkomt. Tijdens de verbranding ontstaan uit de brandstof en het oxidatiemiddel nieuwe chemische stoffen, waardoor uitlaatgassen worden gevormd. In werkomgevingen komen bij verbranding carcinogenen (en andere gevaarlijke) stoffen vrij die een gevaar vormen voor werknemers. Voorbeelden van werksituaties waarin blootstelling aan carcinogenen door verbranding voorkomt, zijn lassen (lasrook) of het inademen van dieseluitlaatgassen.
Welke activiteiten leiden tot emissie?
Dampen worden gevormd wanneer een metaal of ander materiaal wordt verhit en de dampen ervan condenseren tot zeer fijne deeltjes in de lucht. Deze dampen kunnen vrijkomen bij het lassen, smelten, verhitten, verbranden, solderen en uitharden van materiaal. Een werkende motor stoot koolstofverbindingen en vele andere chemische verbindingen uit die kankerverwekkende stoffen bevatten, maar toch kan blootstelling plaatsvinden wanneer de motor uit staat in ruimtes met geen of weinig ventilatie.
Waar komen risico’s voor?
Verbranding (proces) vindt plaats in tal van sectoren, zoals de metaalverwerking, de Bouw, scheepswerven en de transportsector. Blootstelling aan uitlaatgassen komt voor bij beroepen zoals monteurs in busgarages en vrachtwagenterminals, vrachtwagenchauffeurs, brandweermannen, bouwvakkers, heftruckchauffeurs, mensen die werken met vaste energiebronnen zoals compressoren en generatoren, werknemers die schepen of vliegtuigen laden en lossen, werknemers in de olie- en gasindustrie en tolhuispersoneel.
Hoeveel werknemers lopen risico?
Naar schatting worden 3,6 miljoen werknemers in Europa blootgesteld aan uitlaatgassen van dieselmotoren. Bovendien worden miljoenen werknemers in de EU blootgesteld aan dampen die carcinogenen bevatten, zoals lood, beryllium, cadmium en nikkel. Blootstelling aan chroom(VI) vindt plaats bij het lassen van roestvrij staal, non-ferro legeringen, chromaatcoatings en sommige lasmaterialen. Het aantal werknemers dat aan chroom VI wordt blootgesteld, wordt in de EU geschat op 900.000. Het lassen van (metalen) coatings en resten, zoals cadmiumbekleding en kunststofcoatings, kan ook leiden tot de uitstoot van giftige dampen.
Factoren die de blootstelling beïnvloeden
Factoren die van invloed zijn op de blootstelling van werknemers aan verbrandingsgassen zijn het soort proces, de samenstelling van het materiaal dat wordt verbrand, de omgeving op de werkplek (open ruimte of besloten ruimte), het soort ventilatiesysteem (mechanisch of plaatselijk) en de werkwijzen.
Effecten op de gezondheid
De herkomst van het verbrandde materiaal bepaalt het soort rook en daarmee de gevolgen voor de gezondheid. Stoffen die het risico op kanker verhogen zijn chroom (longen); er wordt een verhoogd risico op kanker vermoed voor nikkel (longen, neus), cadmium (longen, nieren, prostaat), lood (longen, maag en urineblaas) en beryllium (longen). Voor gedetailleerde informatie over de gezondheidseffecten van specifieke carcinogenen en materialen verwijzen wij u naar de factsheets voor afzonderlijke stoffen op de website: Dieseluitstoot en Lasrook.
Wat moet ik doen?
- Verbrandingsgassen worden doorgaans niet als schadelijk voor de menselijke gezondheid beschouwd, maar er moet wel extra aandacht worden besteed aan deze stoffen en aan maatregelen om de blootstelling te beperken. Net als bij elke andere chemische stof moet er een Risico analyse worden uitgevoerd met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan verbrandingsgassen (bijvoorbeeld dieseluitstoot of Lasrook). Stel bijvoorbeeld de volgende vragen: komen er dampen vrij in afgesloten werkruimtes? Zijn er maatregelen genomen om de blootstelling te verminderen? Klagen werknemers over geïrriteerde ogen of longen?
- De beste oplossing is om de rook zo dicht mogelijk bij de bron te minimaliseren door het werk anders te ontwerpen en de gebruikte technieken en materialen te heroverwegen, bijvoorbeeld een afgezogen lastoorts. Als dat niet werkt, moet de emissie worden beheerst in de directe omgeving van de bron, bijvoorbeeld door gebruik te maken van plaatselijke afzuigventilatiesystemen. Op https://www.dustfreeworking.tno.nl/ is een verscheidenheid aan goede hulpmiddelen voor rookafzuiging aanwezig .
- Ademhalingsbeschermingsmiddelen die ontworpen zijn om de drager te beschermen tegen het inademen van schadelijk stof, rook, dampen of gassen, mogen alleen als laatste redmiddel worden gebruikt.
