Uitstoot van tijdens het proces ontstane carcinogenen door Verbranding
De meeste gevaarlijke stoffen zijn geëtiketteerd en geïdentificeerd, maar er zijn ook carcinogenen die als bijproduct tijdens een werkproces ontstaan, de zogenaamde procesgerelateerde carcinogenen (PGC’s). Aangezien PGC’s doorgaans niet zijn geëtiketteerd en niet worden vermeld in veiligheidsinformatiebladen, verdienen deze PGC’s speciale aandacht in de praktijk van arbeidsveiligheid en gezondheid, omdat miljoenen werknemers in Europa dagelijks aan PGC’s worden blootgesteld.
Een van de processen waarbij PGC’s vrijkomen, is Verbranding. Verbranding is de reactie tussen een brandstof en een oxidatiemiddel, waarbij warmte vrijkomt. Tijdens de verbranding ontstaan er uit de brandstof en het oxidatiemiddel nieuwe chemische stoffen, waardoor uitlaatgassen worden gevormd. In werkomgevingen komen bij verbranding carcinogenen (en andere gevaarlijke) stoffen vrij, die een gevaar vormen voor werknemers. Voorbeelden van werksituaties waarin blootstelling aan carcinogenen door verbranding plaatsvindt, zijn lassen (lasrook) of het inademen van dieseluitlaatgassen.
Welke activiteiten leiden tot uitstoot?
Dampen ontstaan wanneer een metaal of ander materiaal wordt verhit en de dampen daarvan in de lucht condenseren tot zeer fijne deeltjes. Deze dampen kunnen vrijkomen bij het lassen, smelten, verwarmen, verbranden, solderen en uitharden van materiaal. Een draaiende motor stoot koolstofverbindingen en vele andere chemische verbindingen uit, die carcinogenen bevatten, maar blootstelling kan ook plaatsvinden wanneer de motor is uitgeschakeld in ruimtes met geen of weinig ventilatie.
Waar risico’s zich voordoen
Verbranding vindt plaats in een breed scala aan sectoren, zoals de metaalverwerking, de bouw, scheepswerven en de transportsector. Blootstelling aan uitlaatgassen komt voor bij beroepen zoals monteurs in busgarages en vrachtwagenterminals, vrachtwagenchauffeurs, brandweermannen, bouwvakkers, heftruckchauffeurs, mensen die werken met vaste energiebronnen zoals compressoren en generatoren, werknemers die schepen of vliegtuigen laden en lossen, werknemers in de olie- en gasindustrie en tolhuispersoneel.
Hoeveel werknemers lopen risico?
Naar schatting worden 3,6 miljoen werknemers in Europa blootgesteld aan uitlaatgassen van dieselmotoren. Bovendien worden miljoenen werknemers in de EU blootgesteld aan dampen die carcinogenen bevatten, zoals lood, beryllium, cadmium en nikkel. Blootstelling aan chroom(VI) vindt plaats bij het lassen van roestvrij staal, non-ferro legeringen, chromaatcoatings en bepaalde lasmaterialen. Het aantal werknemers dat aan chroom(VI) wordt blootgesteld, wordt in de EU geschat op 900.000. Ook het lassen van (metalen) coatings en resten, zoals cadmiumbekleding en kunststofcoatings, kan leiden tot de uitstoot van giftige dampen.
Factoren die de blootstelling beïnvloeden
Factoren die van invloed zijn op de blootstelling van werknemers aan gassen bij verbranding zijn het soort proces, de samenstelling van het materiaal dat wordt verbrand, de omgeving op de werkplek (open ruimte of besloten ruimte), het soort ventilatiesysteem (mechanisch of plaatselijk) en de werkwijzen.
Gevolgen voor de gezondheid
De herkomst van het verbrandde materiaal bepaalt het soort rook en daarmee de gevolgen voor de gezondheid. Stoffen die het risico op kanker verhogen zijn chroom (longen); er wordt een verhoogd risico op kanker vermoed bij nikkel (longen, neus), cadmium (longen, nieren, prostaat), lood (longen, maag en urineblaas) en beryllium (longen). Voor gedetailleerde informatie over de gezondheidseffecten van specifieke carcinogenen en materialen kunt u de factsheets over de afzonderlijke stoffen raadplegen op de website: Dieseluitstoot en Lasrook.
Wat moet ik doen?
- Verbrandingsgassen worden doorgaans niet als schadelijk voor de menselijke gezondheid beschouwd, maar er moet toch extra aandacht worden besteed aan deze stoffen en aan maatregelen om de blootstelling te beperken. Net als bij elke andere chemische stof moet er een Risico analyse worden uitgevoerd met betrekking tot de blootstelling van werknemers aan verbrandingsgassen (bijvoorbeeld dieseluitstoot of Lasrook). Stel bijvoorbeeld de volgende vragen: komen er dampen vrij in afgesloten werkruimtes? Worden er maatregelen genomen om de blootstelling te verminderen? Klagen werknemers over geïrriteerde ogen of longen?
- De beste oplossing is om de dampvorming zo dicht mogelijk bij de bron te beperken door het werkproces te herontwerpen en de gebruikte technieken en materialen te herzien, bijvoorbeeld door een lasbrander met afzuiging te gebruiken. Als dat niet lukt, moet de uitstoot in de directe omgeving van de bron worden beheerst, bijvoorbeeld door gebruik te maken van lokale afzuiginstallaties. Op https://www.dustfreeworking.tno.nl/ is een breed scala aan goede rookafzuigapparatuur te vinden.
- Ademhalingsbeschermingsmiddelen, die bedoeld zijn om de drager te beschermen tegen het inademen van schadelijk stof, rook, dampen of gassen, mogen alleen als laatste redmiddel worden gebruikt.
